BLOG: BUITEN DE LIJNTJES KLEUREN

Blog voor de jeugd dag

Voor de Jeugd Dag 2021

Op 27 september was de Voor de Jeugd Dag 2021. Dé dag voor iedereen die samen wil werken om álle kinderen van Nederland een veilige, gezonde en kansrijke toekomst te geven. Dit jaar was het thema Mentaal welbevinden.

Tijdens deze dag kreeg de Regionale Kenniswerkplaats Jeugd en Gezin Centraal (RKJGC) de gelegenheid om te vertellen over het project Mentaal Kapitaal. Thema’s als schoolstress, prestatiedruk, schooluitval en schoolverzuim staan hier centraal. Ook al vond deze dag online plaats heeft dat de organisatie van de Voor de Jeugd Dag niet tegengehouden om het RKJGC een mooi podium te geven.

Ik, Laura van Lunteren, neem jullie mee in deze sessie en vertel hoe ik het heb ervaren.

Allereerst vond ik het als toeschouwer prettig om eens wat anders te zien dan de welbekende Teams omgeving. Daarnaast vond ik het mooi om te zien dat veel mensen uit verschillende werkvelden zich verbonden voelden met de thema’s schoolstress en schooluitval en daarom aansloten bij deze bijeenkomst. Na een mooie introductie krijgt Margot Peeters het woord. Zij neemt de deelnemers mee in waar de RKJGC voor staat en maakt vanuit daar een vertaalslag naar het project Mentaal Kapitaal. Margot vertelt in het kort over de resultaten die er tijdens dit onderzoeksproject zijn opgehaald. Voor een complete weergave van de kennis en ervaringen die binnen Mentaal Kapitaal zijn opgedaan verwijst Margot naar het rapport (dit is inmiddels uitgekomen).

Schooluitval in de praktijk

Een groot deel van de sessie werd besteed aan het met elkaar in gesprek gaan over schoolstress en schooluitval. Hiervoor waren Ezra Sieffers, Nely Sieffers en Liesbeth Meeuwissen aanwezig.

Ezra Sieffers, inmiddels al een volwassen jongeman, vertelt hoe hij door ziekte uitviel op de Havo en daardoor te maken kreeg met leerplicht en reclassering. Hij merkte veel wantrouwen richting hem. Niemand ging met hem kijken wat ervoor nodig zou zijn om hem weer naar school te krijgen. Dit was een onprettige ervaring, dat kun je je wel voorstellen. Uiteindelijk vindt Ezra iets wat hem helpt: sporten. Dit bood hem structuur en perspectief. Iets wat mooi aansluit bij wat Margot eerder kort als voorbeeld aanhaalde; het belang van talentontwikkeling.

”Sporten biedt structuur en perspectief”

Zijn moeder Nely Sieffers plaatst ook duidelijk haar kanttekeningen bij hoe er destijds gehandeld is. Tot mijn grote verbazing waren er maar liefst 36 hulpverleners bij het gezin betrokken. Nely zag het onder andere fout gaan bij het feit dat de professionals denken het kind te kennen vanuit een dossier. In de werkelijkheid gaat dit natuurlijk niet op. Zo werd er in het geval van Ezra en Nely te weinig vanuit een relatie gewerkt.

Ook jeugdarts Liesbeth Meeuwissen kan meepraten over dit onderwerp. Scholen kunnen bij haar advies vragen als een jongere door ziekte lang wegblijft van school en het niet duidelijk is wanneer de jongere weer terugkomt. Zij vindt dat een mentor hierin een belangrijke rol heeft om het gesprek aan te gaan, maar ouders kunnen ook zelf advies vragen bij een jeugdarts.

Wat moet er anders?

Ezra hoopt dat jeugdprofessionals meer vertrouwen krijgen in de jongeren. Ook hoopt hij dat er samen met het kind gekeken wordt naar hoe er een stressvrij ritme opgebouwd kan worden. Daarnaast ziet hij de hybride lessen, die tijdens de corona lockdown veel gegeven zijn, als een kans voor schooluitvallers. Nely geeft de jeugdprofessionals graag mee dat ze het vooral klein moeten maken. Met klein maken bedoelt zij het kind centraal stellen, aansluiten op behoeftes, een gelijkwaardige samenwerking goed vormgeven, vaste systemen los durven laten en als het nodig is: buiten de lijntjes kleuren.

”Werk vanuit de relatie met het kind centraal”

Als pedagoog zie ik hier wat uitdagingen. Volgens mij zijn de meeste jeugdprofessionals opgeleid met het vermogen om de verbinding aan te gaan en vanuit een relatie te werken waarbij je ook focust op de eigen kracht van een kind. Wat maakt dan dat het in veel gevallen toch niet lukt? Een opmerking uit het publiek geeft hier binnen het onderwijs een mogelijke verklaring voor: “Er zijn te veel leerlingen in een normale klas om aandacht te geven aan individuele kinderen met behoeftes die buiten het spectrum van het gemiddelde vallen: school is georganiseerd als intensieve kinderhouderij”.  

Ook zou er volgens Nely meer bekendheid moeten komen voor gedrag dat voort kan komen uit stress. Hier sluit Liesbeth op aan door te vertellen over het lesprogramma Je brein de baas, dat kinderen inzicht geeft in alles wat met stress te maken heeft.

Een belangrijk inzicht dat Liesbeth mij gaf is dat stressvrije scholen niet bestaan. Iets nieuws leren is altijd stressvol. Waar volgens haar de meeste ongezonde stress vandaan komt, is dat fouten ook echt gezien worden als fouten. Die instelling moet anders. Fouten maken is ook leren.

”Iets nieuws leren is altijd stressvol”

Margot zou het wenselijk vinden als vaste structuren meer losgelaten worden en aangepast worden op het individu. Zo zegt zij “Laten we stoppen met pleisters plakken en kijken naar het grote geheel”. Uit het publiek kwam hier naar mijn idee een treffende reactie op: “Kinderen worden soms erg overvraagt en er wordt te veel ingezet op het hele palet van onderwijsaanbod. Terwijl inzetten op wat het kind goed kan succeservaringen geeft en meer motivatie geeft”.

”Inzetten op wat het kind goed kan geeft succeservaringen en meer motivatie”

Hoe nu verder?

Ik denk dat wij, jeugdprofessionals, ons na het bijwonen van deze bijeenkomst een hoop dingen moeten gaan afvragen. Wat hebben wij nodig om echt buiten de lijntjes te kunnen en durven kleuren? Wat houdt ons tegen om echt zonder oordeel naar een kind te luisteren en erop te vertrouwen dat het kind de expert is in zijn of haar eigen situatie? Welke kaders beperken ons om het kind te stimuleren zichzelf te zijn of haar eigen oplossing te bedenken?

Er is dus nog veel om over na te denken en te discussiëren. Denk bijvoorbeeld ook aan hoe de huidige schoolsystemen georganiseerd zijn. De deelnemers kijken uit naar het lezen van het onderzoeksrapport van Mentaal Kapitaal. Hopelijk geeft dit velen een zet in de goede richting om dan ook echt het gesprek aan te gaan.

”Laten we stoppen met pleisters plakken en kijken naar het grote geheel”

Kijk hier de hele sessie Mentaal Kapitaal; waar jeugd en onderzoek elkaar ontmoeten terug:

Auteur: Laura van Lunteren, is student (pre-master Pedagogische Wetenschappen) en werkt als student-assistent bij het Lectoraat Jeugd van de Hogeschool Utrecht.

De Voor de Jeugd Dag is mogelijk gemaakt door een initiatief van het Ministerie van VWS, in samenwerking met de VNG en het NJi en georganiseerd door VNG Connect.